Leeswijzer (duurzame) kwaliteitseisen scholenbouw

Deze leeswijzer vergelijkt en combineert de volgende drie hulpmiddelen; Het Programma van Eisen Frisse Scholen, GPR-Gebouw en het Kwaliteitskader Huisvesting. In deze praktische leeswijzer ziet u hoe, in welke situatie en met welk doel deze 3 hulpmiddelen bij de verduurzaming van bestaande schoolgebouwen inzetbaar zijn.

  1. Uitleg hulpmiddelen
  2. Hoe gebruik ik deze tools?
  3. Wanneer gebruik ik deze tools?
  4. Werkwijze & opbouw
  5. Tips voor een juiste toepassing
  6. Wettelijk kader
  7. Relaties tussen de verschillende hulpmiddelen
  8. Benodigde expertise
  9. Relevante downloads 

Download hieronder het informatieblad, een beknopte versie van de Leeswijzer, in PDF.

leeswijzer.png

Informatieblad Leeswijzer

De drie hulpmiddelen


1. PvE Frisse Scholen
Het Programma van Eisen (PvE) Frisse Scholen wordt ingezet voor het formuleren van en communiceren over ambities en het maken van prestatieafspraken ten aanzien van de aanpak van het binnenmilieu (al of niet) in combinatie met energiebesparing. De visie achter het Frisse Scholen programma is dat de opdrachtgever zelf het ambitieniveau bepaald dat deze wil realiseren. Het PvE Frisse Scholen is ontwikkeld door de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO.nl).

Terug naar boven


2. GPR-Gebouw
GPR Gebouw is een online programma waarmee de duurzaamheidsprestatie van gebouwen direct kan worden beoordeeld. De visie achter GPR Gebouw is dat een duurzaam gebouw meer is dan een energiezuinig gebouw. Het instrument maakt de duurzaamheidsprestaties van gebouwen meetbaar en bespreekbaar. Dit door inzicht te geven in effecten van te maken keuzes op de duurzaamheidsprestatie. GPR Gebouw is ontwikkeld en wordt beheerd door W/E adviseurs.

Terug naar boven


3. Kwaliteitskader Huisvesting
Het Kwaliteitskader Huisvesting werkt uit wat gezamenlijk wordt verstaan onder de basiskwaliteit van gebouwen voor Primair- en Voortgezet Onderwijs. Het omvat een set breed geaccepteerde integraal samenhangende kwaliteitscriteria als actualisatie van de kwaliteitscriteria uit de jaren ’80.  Het wordt gebruikt als sturingsinstrument voor beleid en fungeert als hulpmiddel voor lokaal overleg rondom meerjarige investeringsplannen. Het Kwaliteitskader Huisvesting is ontwikkeld ism PO-Raad, VO-raad en VNG en wordt beheerd door Ruimte-OK.

Terug naar boven

Hoe gebruik ik deze tools?


1. PvE Frisse Scholen
Deze tool werkt als een menukaart, samen met de adviseur dienen hierin keuzes te worden gemaakt. Om er zeker van te zijn dat de prestatie-eisen inderdaad worden geleverd heeft RVO.nl de Frisse Scholen Toets ontwikkeld.

Terug naar boven


2. GPR Gebouw
Deze tool werkt als ontwerpinstrument en communicatiemiddel tussen de betrokken partijen. Met de online tool kan inzicht in de huidige kwaliteit van het gebouw worden verkregen en een gezamenlijke ambitie (GPR-score) voor het gewenste niveau van de verduurzaming worden vastgesteld. Het ontwerpteam zorgt ervoor dat deze ambitie in het ontwerp vorm krijgt.

Terug naar boven


3. Kwaliteitskader Huisvesting
Het Kwaliteitskader helpt schoolbesturen en gemeenten bij het maken van afspraken over de gewenste (basis)kwaliteit van de onderwijshuisvesting en geeft tegelijkertijd inzicht in het bijhorende kostenniveau d.m.v. de in de bijlage D (PO & VO)opgenomen financiële paragraaf. 

Terug naar boven

Wanneer gebruik ik deze tools?


1. Het PvE Frisse Scholen is in de verschillende fases inzetbaar:
> Bij te maken beleid (initiatieffase):  vaststellen ambities voor energie en binnenmilieu
> Bij op te stellen uitvraag (definitiefase):  specificeren eisen voor het ontwerp en het bestek
> Tijdens de uitvoering (ontwerp-bouw-beheer):  controle en monitoring op het eindresultaat

Terug naar boven


2. GPR Gebouw is in de verschillende fases inzetbaar:
> Bij te maken beleid (initiatieffase):  vaststellen gezamenlijke duurzaamheidsambitie (GPR-Score)
> Bij op te stellen uitvraag (definitiefase):  onderbouwen van haalbaarheid duurzaamheidsambitie
> Tijdens de uitvoering (ontwerp-bouw-beheer):  toetsing op behaalde duurzaamheidsprestatie

Terug naar boven


3. Het kwaliteitskader huisvesting is in verschillende fases inzetbaar:
> Bij te maken beleid (initiatieffase):  vaststellen ambities tav. basiskwaliteit onderwijshuisvesting
> Bij op te stellen uitvraag (definitiefase):  specificeren kwaliteitseisen voor ontwerp en het bestek
> Tijdens de uitvoering (ontwerp-bouw-beheer):  controle en monitoring op het eindresultaat 

Terug naar boven

Werkwijze & opbouw


1. PvE Frisse Scholen
Deze tool werkt als een menukaart; een opdrachtgever bepaalt zelf het ambitieniveau dat deze wil realiseren.  Het PvE Frisse Scholen kent daarbij een opbouw in vijf thema’s:

1.         energie
2.         lucht: binnenluchtkwaliteit
3.         temperatuur: thermisch comfort
4.         licht: visueel comfort
5.         geluid: akoestisch comfort

Het PvE Frisse Scholen kent 37 aspecten verdeeld over deze vijf thema’s. Voor ieder aspect zijn drie ambitieniveaus met eigen prestatie-eisen vastgesteld. Klasse C (voldoende), Klasse B (goed) en Klasse A (uitmuntend). Klasse C is daarbij het basisniveau; gebaseerd op geldende wet- en regelgeving (Bouwbesluit en NEN-normen).

Terug naar boven


2. GPR Gebouw
Deze tool geeft inzicht in de breedte van de duurzaamheidsprestaties van het gebouw met een beoordeling op vijf thema’s:

1.  Energie
2.  Milieu
3.  Gezondheid
4.  Gebruikskwaliteit
5.  Toekomstwaarde.

Elk thema heeft een eigen ‘tabblad’ met een waardering op een schaal van 1 tot 10 op meerdere aspecten. Maatregelen die te maken hebben met het ontwerpproces of het gebruik van het gebouw worden getoond in een eigen tabblad Proceskwaliteit. De weergave in prestatiescores per thema’s maakt het mogelijk om met alle partijen eenduidig te communiceren en afspraken vast te leggen.

Via de toekenning van rapportcijfers per thema, wordt direct een indruk verkregen hoe het gebouw presteert als het om duurzaamheid gaat. Bij bestaande gebouwen geeft de software inzicht in de kwaliteitsverbetering van een beoogde ingreep. Dat maakt het vergelijken van scenario’s mogelijk en makkelijk. Deze rapportcijfers kunnen tevens worden gebruikt bij aanbestedingen en of onderdeel uitmaken van het af te sluiten (prestatie)contract. Het voordeel van deze wijze van het maken van afspraken, is dat het de opdrachtnemer vrijlaat zelf te bepalen wat de beste manier is om aan de afgesproken prestatie te voldoen.

Op het tabblad milieu kan ook de milieuprestatie van materialen in het gebouw (MPG) worden bepaald. De MPG zal in de toekomst een steeds belangrijkere factor worden in de totale milieubelasting van een gebouw. Hoe lager de MPG, hoe duurzamer het materiaalgebruik.  Voor nieuwe woningen en kantoorgebouwen is het maken van deze berekening verplicht en wordt er per 1 januari 2018 een grenswaarde aan de prestatie gesteld. Naar verwachting zal dit niet veel later ook voor onderwijsgebouwen gaan gebeuren.    

Terug naar boven


3. Kwaliteitskader Huisvesting
Het Kwaliteitskader omvat tientallen ontwerp- en prestatiecriteria waaraan een goed schoolgebouw in de basis aan dient te voldoen. Deze kwaliteitscriteria zijn verdeeld over de 3 hoofdthema’s: Beleving (architectonische kwaliteitscriteria), Gebruik  (functionele kwaliteitscriteria) en Techniek (technische kwaliteitscriteria).

Het kader omvat daarnaast bijlagen waarin een duidelijk koppeling wordt gemaakt met het PvE Frisse Scholen, GPR gebouw en de Arbocatalogus. Bijlage D omvat de  financiële paragraaf. Deze geeft inzicht in de kosten van het toepassen van de kwaliteitscriteria vergeleken met de wettelijke minimumnormen binnen een traditioneel planproces met traditionele financiering. De op hoofdlijnen geformuleerde definities zijn helder en eenduidig. Hierdoor zijn ze eenvoudig te borgen in (prestatie)contracten en-of als opdracht mee te geven aan adviseurs- ontwerpers en bouwers.

Het Kwaliteitskader kijkt verder dan de minimum Bouwbesluiteisen, maar ook breder dan de technische eisen ten aanzien van binnenmilieu en energieverbruik zoals geformuleerd in het PvE Frisse Scholen en de duurzaamheidsscore van GPR. Naast deze technische prestaties kijkt het ook naar de rand voorwaardelijke zaken als Uitstraling, Routing, Buitenruimte, Multifunctionaliteit, Flexibiliteit, Onderhoud, Hygiëne en ICT.   

Terug naar boven

Tips voor een juiste toepassing


1. Tips PvE Frisse Scholen

  • Streef in beginsel op alle aspecten voor een klasse B-kwaliteit
  • Kies voor klasse A wanneer extra kwaliteit gewenst is. Bijvoorbeeld binnen het thema geluid voor het aspect ruimteakoestiek wanneer het een school voor Speciaal Onderwijs betreft
  • Kies voor klasse C wanneer de financiële middelen zeer beperkt zijn. Bijvoorbeeld wanneer de gemeente de VNG-advies norm hanteert zonder toeslagen
  • Zorg voor toetsing van de resultaten om er zeker van te zijn dat gestelde eisen ook daadwerkelijk worden gerealiseerd

Terug naar boven


2. Tips GPR-Gebouw

  • Waardeer huidige vastgoed met GPR Gebouw om verbetermogelijkheden zichtbaar te maken
  • Verwerk de prestatiescores in een rapportage om een behaalde verbetering richting het stichtingsbestuur en/of gemeente te kunnen duiden
  • Vraag om een door een GPR Expert getoetste berekening of om een GPR Gebouw certificaat om de kwaliteit van de invoer te borgen
  • Maak in het contract afspraken over toetsing/ bewijs van de behaalde prestatie door bijvoorbeeld een GPR Gebouw ontwerp- of oplevercertifcaat
  • Maak vooraf afspraken met opdrachtnemer over de wijze waarop wijzigingen worden getoetst of ingevoerd in de GPR Gebouwberekening
  • Publiceer gerealiseerde duurzaamheidsprestaties van het gebouw via www.GPRprojecten.nl
  • Zet de prestatiescores in voor uw communicatie en PR activiteiten

Terug naar boven


3. Tips Kwaliteitskader Huisvesting

  • Gebruik het kader als (praktische) onderlegger voor te maken meerjarige afspraken.
  • ​Maak keuze in gewenste kwaliteitsniveau (Bouwbesluitniveau of Basisreferentieniveau)
  • Borg deze keuze in de lokale onderwijsverordening of het IHP.
  • Gebruik het kader als richtinggevend werkdocument (voer de dialoog). Niet als keiharde norm.
  • Gebruik het kader ook om ontwikkelperspectief bestaand schoolgebouw in beeld te brengen.

Terug naar boven

Wettelijk kader


1. PvE Frisse Scholen
Klasse C, het basisniveau, is gebaseerd op de geldende wet- en regelgeving.

Terug naar boven


2. GPR Gebouw
Deze tool is door de overheid erkend (duurzaam inkopen) en wordt veelvuldig ingezet in het aanbestedingsproces. De inhoud sluit aan op voor het thema geldende normen, wet- en regelgeving. 

Terug naar boven


3. Kwaliteitskader Huisvesting
Tot 2014, waren er naast de technische (minimum)eisen uit het vigerende Bouwbesluit, geen echt breed geaccepteerde en integraal samenhangende kwaliteitscriteria voorhanden op het gebied van onderwijshuisvesting. Ook de samenhang tussen de kwaliteit en bekostiging ontbrak.
Een actualisatie van kwaliteitscriteria uit de jaren ’80 was nodig. In het veld bestond de behoefte aan meer richtlijnen op landelijk niveau, dat hier een verbeterde invulling aan zou geven. Gesteund door de PO-raad, VO-raad en VNG, hebben de afgelopen jaren diverse schoolbesturen, gemeenten en andere professionals toegewerkt naar een landelijk breed gedragen definitie van ‘basiskwaliteit’. Deze kwaliteit staat omschreven in de Landelijke Kwaliteitskaders voor de Onderwijshuisvesting.

De kwaliteitskaders zijn op verzoek van de VNG en sectorraden financieel doorgerekend op basis van een referentiegebouw en actuele bouwkostendata. In de financiële doorrekening is een duidelijke koppeling gemaakt met het wettelijk verplichte Bouwbesluitniveau (zorgplicht gemeente).

Terug naar boven

Relaties tussen de verschillende hulpmiddelen


1.1 Relatie tussen Kwaliteitskader Huisvesting en PvE Frisse Scholen
De in het Kwaliteitskader Huisvesting opgenomen kwaliteitscriteria hebben een directe relatie met de prestatie-eisen zoals opgenomen in het PvE Frisse Scholen. Binnen de afspraken van de Green Deal is het PvE Frisse Scholen integraal verwerkt in het Kwaliteitskader Huisvesting.  Om koppelingen inzichtelijk te maken is bijlage A opgesteld.

1.2 Relatie tussen GPR Gebouw en PvE Frisse Scholen
De in GPR gebouw in te voeren gebouwprestaties hebben een directe relatie met de prestatie-eisen zoals opgenomen in het PvE Frisse Scholen. De relatie tussen het PvE Frisse Scholen is door W/E adviseurs integraal verwerkt in GPR Gebouw 4.3. 

Terug naar boven


2.1 Relatie tussen Kwaliteitskader Huisvesting en GPR Gebouw
De in het Kwaliteitskader Huisvesting opgenomen kwaliteitscriteria hebben een overlap met de duurzaamheidsambities uit GPR Gebouw. Binnen de afspraken van de Green Deal is GPR Gebouw integraal verwerkt in het Kwaliteitskader Huisvesting.  Volgens het Kwaliteitskader Huisvesting mag de GPR Score nergens lager zijn dan 6. De GPR Score voor Energieprestatie is in het Kwaliteitskader Huisvesting minimaal een 8. Om verdere koppelingen inzichtelijk te maken is bijlage B opgesteld.

2.2 Relatie tussen PvE Frisse Scholen en GPR Gebouw
De in GPR Gebouw in te voeren gebouwprestaties hebben een directe relatie met de prestatie-eisen zoals opgenomen in het PvE Frisse Scholen. De relatie tussen het PvE Frisse Scholen is door W/E adviseurs integraal verwerkt in GPR Gebouw 4.3. Naast energie en binnenmilieu beschouwt GPR Gebouw ook milieu, gebruikskwaliteit en toekomstwaarde voor een integrale beoordeling van onderwijsgebouwen. 

Terug naar boven


3.1 Relatie tussen PvE Frisse Scholen en Kwaliteitskader Huisvesting
De in de Kwaliteitskaders Huisvesting opgenomen kwaliteitscriteria hebben sinds de actualisatie in 2016 een directe relatie met de prestatie-eisen zoals opgenomen in het PvE Frisse Scholen. Om deze relatie goed inzichtelijk te maken is binnen het Kwaliteitskader bijlage A opgesteld.

3.2 Relatie tussen GPR Gebouw en Kwaliteitskader Huisvesting
De in de Kwaliteitskaders Huisvesting opgenomen kwaliteitscriteria hebben een directe relatie met de in te voeren gebouwprestaties binnen GPR. Om deze relatie goed inzichtelijk te maken is binnen het kwaliteitskader bijlage B opgesteld.

Terug naar boven

Benodigde expertise


1. Benodigde expertise PvE Frisse Scholen

Om een ambitieniveau vast te stellen is geen specifieke bouwkundige ervaring nodig. Het is wel belangrijk inzicht te hebben in de achtergrond van het PvE Frisse Scholen. Om voor bestaande gebouwen een ambitieniveau te kunnen bepalen is gebouwinformatie nodig. Denk aan oppervlakten, energieprestaties, toegepaste installaties en isolatiewaarden. Om het gebouw/ontwerp vooraf, tussentijds of achteraf op basis van de gekozen ambitieniveaus te controleren/ toetsen kan de Frisse ScholenToets worden gebruikt. De toets kan het beste worden uitgevoerd door een deskundig en onafhankelijk deskundige met  een bouwkundige opleiding of achtergrond.

Terug naar boven


2. Benodigde expertise GPR Gebouw
GPR Gebouw is een online programma waarop gebruikers kunnen inloggen. Toegang is te verkrijgen na aanschaf van een licentie. Een licentiehouder kan per gebouw een team samenstellen dat werkt aan de duurzaamheid  van dat gebouw. Dat kunnen ook externen zijn zoals een architect of installateur. GPR Gebouw is relatief makkelijk te begrijpen. GPR Gebouw werkt met voor-ingevoerde voorbeeldberekeningen op basis van referentiegebouwen. Wanneer u niet alle gevraagde informatie direct beschikbaar heeft, kunt u gebruik maken van deze voorbeelden. Zo krijgt u toch alvast een goede indicatie van de duurzaamheid. Het gewenste detailniveau van de invoer is afhankelijk van het doel waarvoor de resultaten gebruikt gaan worden. Een berekening voor het bepalen van een ambitie hoeft minder gedetailleerd te zijn dan een berekening voor een aanbesteding of subsidieaanvraag. De informatie die in de tool ingevoerd wordt is gebouwinformatie: afmetingen van gebouw onderdelen, toegepaste materialen, oppervlaktegegevens, toegepaste installaties, isolatiewaarden, wijze van bevestiging van gebouwdelen. Daarnaast is ook de directe omgeving en de indeling van het gebouw onderdeel van de beoordeling. Van degene die de daadwerkelijke berekeningen maakt wordt een bouwkundige opleiding of achtergrond verwacht. Degene die voornamelijk gebruik maakt van de managementinformatie die het programma genereert of die de ambitie vaststelt hoeft geen bouwkundige ervaring te hebben. Het is wel belangrijk dat diegene inzicht heeft in de werking van GPR Gebouw en gevoel heeft voor de scores die het programma genereert.

Terug naar boven


3. Benodigde expertise Kwaliteitskader Huisvesting
Om het Kwaliteitskader Huisvesting te gebruiken is geen specifieke expertise nodig. Het is wel belangrijk inzicht te hebben in de totstandkoming van het Kwaliteitskader en de wijze waarop deze moet worden gezien in relatie tot de landelijke VNG-adviesnorm.Anders dan bij GPR en het PvE Frisse Scholen zijn de Kwaliteitskader(s) Huisvesting voorzien van een financiële paragraaf. Dit helpt schoolbesturen en gemeenten bij te nemen besluitvorming ten aanzien van nieuwbouw en-of renovatie en de daarvoor benodigde investeringsruimte.

Geadviseerd wordt het Kwaliteitskader Huisvesting al mee te nemen in de ontwikkeling van beleid, en de fase waarin projectkaders worden gedefinieerd. Op die manier kan het Kwaliteitskader als houvast worden meegenomen in te selecteren adviseurs. De praktijk leert dat er steeds meer externe (markt)partijen zijn die het Kwaliteitskader Huisvesting in hun dienstverlening integreren.

Terug naar boven

Relevante Downloads