De Zwanebloem bespaart 41% energie door ander gedrag

Basisschool De Zwanebloem in Zwaanshoek profileert zich al jaren als een 'groene school'. Toch was het nog een hele klus om de energy battle voor scholen van de gemeente Haarlemmermeer te winnen. Directeur Carla Mesman: "Ons gebouw is goed geïsoleerd en heeft zuinige installaties, dus wij waren al een duurzame school. Om energie te besparen moesten wij het hebben van ander gedrag."

Het gebouw van De Zwanebloem is in 1974 gebouwd. Bij een renovatie in 2010 werd een aantal energiebesparende maatregelen genomen. Er kwam isolerend glas, het dak werd geïsoleerd en kreeg groene bedekking. Er kwamen energiezuinige verwarmingsketels, een ventilatiesysteem en energiezuinige verlichting. In de jaren daarna werd een groene speelomgeving aangelegd. Mesman: "Wij roepen altijd dat we een duurzame school zijn, dus toen de gemeente vroeg of we aan hun energy battle wilden meedoen zeiden wij 'prima, dat gaan we winnen'."

Een jaar lang energie besparen

De battle duurde een jaar en er deden zeven scholen mee. In de gebouwen werd apparatuur geplaatst om het verbruik van gas en elektra te monitoren. Ook kregen ze inzicht in hoeveel de gebouwen aan energie verbruikten voordat de battle startte. Mesman: "Wij verbruikten per jaar 50 euro per leerling. Er was ook een school die bijna 200 euro verbruikte, dus ik maakte me niet zoveel zorgen. Maar tijdens een eerste tussenstand na 7 weken stonden we ruimschoots onderaan.  Toen is er een knop omgegaan, want wij wilden als groenste school die battle echt niet verliezen."

Tweesporenbeleid

Om het energieverbruik omlaag te krijgen is een tweesporenbeleid gevoerd. Enerzijds is het verbruik van alle gebouwgebonden systemen die gas of elektriciteit verbruiken kritisch bekeken en anders ingeregeld. De verwarming, ventilatie, boiler, etc. zijn afgestemd op de openingstijden van de school. Daarnaast is samen met de leerlingen gekeken op welke manier er nog meer energie kon worden bespaard. Mesman: "Dat heeft geleid tot een gedragsverandering. De buitendeur staat niet meer onnodig open, het licht brandt alleen als er iemand aanwezig is, computers en monitoren worden uitgezet als ze niet in gebruik zijn. Dat wordt allemaal door de leerlingen gedaan. En wij als team gaan ook bewuster om met het gebouw. Als we 's avonds een vergadering hebben doen we de verwarming niet meer aan, maar pakken we een elektrisch kacheltje om alleen die vergaderruimte te verwarmen."

Mooi resultaat

De inspanningen zijn niet voor niets geweest. Na een aantal maanden stond De Zwanebloem bovenaan en heeft die koppositie niet meer uit handen gegeven. De wedstrijd werd gewonnen met een totale energiebesparing van 41%. Dat betekent dat de school nog maar 30 euro per leerling per jaar gebruikt. Alle scholen samen hebben € 17.000,-- aan energie bespaard, ruim 23%. Elke school mag het bespaarde bedrag zelf gebruiken om iets leuks te doen. De Zwanebloem heeft ook de communicatieprijs gewonnen. Dat betekent dat er heel veel over is geschreven en getwitterd naar de ouders. Daardoor is de impact van de battle heel groot en is de kans groot dat veel meer mensen bewuster omgaan met energie, daartoe mede aangezet door hun kinderen. Mesman: "Als je door ander gedrag energie wilt besparen moet je heel praktisch nadenken. Het heeft mij achteraf verbaasd dat we daarmee zoveel energie hebben bespaard."

Energy Battle is een initiatief van sportverenigingen

De energy battle in Haarlemmermeer wordt georganiseerd door een groep vrijwilligers uit de sportwereld. Zij hebben eerst twee keer een energy battle onder sportverenigingen georganiseerd en daarmee bijzondere resultaten behaald. Bij de battle krijgt elke deelnemende organisatie een slim monitoringsysteem, waarmee gas en elektriciteit realtime op de smartphone te volgen zijn, vertelt projectleider Pieter Verhoogt. "Deelnemers kunnen per groep het verbruik van elektriciteit zien. Ze weten ook meteen of ze besparen, want de resultaten worden uitgezet ten opzichte van het gemiddelde verbruik van de voorgaande jaren. Om elkaar te stimuleren wordt vier keer een bijeenkomst georganiseerd waarbij de deelnemers elkaar vertellen hoe ze energie besparen. Daarnaast zijn er enkele professionele energiecoaches aanwezig."

De battles hebben de deelnemers veel opgeleverd. Een sportclub bleek al jaren te betalen voor een niet bestaande aansluiting. De club kreeg € 112.000 terug van de energiemaatschappij. Bij de meeste andere deelnemers is het sluipverbruik vrijwel naar nul teruggebracht. Verhoogt is een beetje beduusd door het succes. "We zijn er blij mee. Het is goed om te zien dat ook scholen met ons wedstrijdconcept besparingen weten te realiseren. Omdat wij als vrijwilligersorganisatie vrij gemakkelijk toegang hebben tot schoolbesturen en gemeenten verwacht ik dat er nog wel meer scholen battles zullen volgen. Daar kijken wij al naar uit."


Deze praktijkervaring is opgesteld vanuit het ondersteuningsprogramma ‘Scholen besparen Energie’. Dit 2-jarige programma ondersteunt schoolbesturen in 2019 en 2020 bij het nemen van eenvoudige en laagdrempelige maatregelen om energie te besparen.

In bovenstaande praktijkcasus is invulling gegeven aan alle 10 maatregelen waarmee scholen aan de slag kunnen. Voor een volledig overzicht van de tips wordt verwezen naar de website www.scholenbesparenenergie.nl.

Hulp nodig? Bel de Helpdesk 085-3032602.  Hulp nodig  op locatie? Vraag de energiebespaarder aan via www.scholenbesparenenergie.nl.

  • Type gebouw

    PO

  • Oorspronkelijk bouwjaar betrokken gebouwen

    1974

  • Type maatregelen

    Gedrag veranderen
    Gebouwgebonden systemen anders instellen

  • Aantal leerlingen dat van de verduurzaming profiteert

    185

  • Jaar van de verduurzaming

    2018 - 2019

  • Actief betrokken

    Schoolbestuur
    Locatiedirecteur
    Leerlingen
    Docenten
    Ouders
     

  • Positief betrokken partijen

Welke maatregelen heeft u getroffen?
De meeste gebouwgebonden installaties in de school waren energiezuinig. Dat betreft de verwarming, het ventilatiesysteem, koelkasten, boilers, verlichting, etc. De tijden waarop deze systemen aan stonden sloten niet aan bij de gebruikstijden van de school. Met name de verwarming en de ventilatie stonden in het weekeinde aan. Alle apparatuur is helemaal opnieuw ingesteld. Bij de verwarming zijn eerst de kloktijden veranderd en daarna is de temperatuur omlaag gezet, en daarna in overleg met docenten en leerlingen weer stukje bij beetje hoger gedraaid. Dit is gedaan totdat het voor iedereen comfortabel is. Dat was bij een lagere temperatuur dan voorheen.

Welke eenmalige kosten gingen hiermee gepaard?
Dat heeft niets gekost.

Wat zijn de effecten op het energieverbruik en de exploitatielasten?
De energiekosten zijn gedaald, evenals de exploitatiekosten.

Heeft u uw doel bereikt?
Ja

Welke partijen hebben een positieve bijdrage geleverd aan het resultaat?
GE4all
Energy Battle

Tip
Energie gebruiken is geen probleem. Energie verspillen wel.

Welke maatregelen heeft u getroffen?
Gedurende de battle (en ook nu deze voorbij is) zijn we als organisatie heel bewust met energie omgegaan. Iedereen heeft daarin zijn eigen rol gehad: directie, docenten en leerlingen. Een lijst met voorbeelden van energiebesparend gedrag vindt u hieronder als tip.

Welke eenmalige kosten gingen hiermee gepaard?
Dat heeft hoegenaamd niets gekost.

Wat zijn de effecten op het energieverbruik en de exploitatielasten?
De energiekosten zijn gedaald, evenals de exploitatiekosten.

Heeft u uw doel bereikt?
Ja

Tips om met gedrag energie te besparen
De vergrendeling om de buitendeuren open te laten staan is weggehaald. In plaats daarvan hebben we een houten deurstopper gekocht (een blok hout). Die wordt voor de deur gezet als de kinderen in en uit de school gaan. Daarna gaat de deur dicht. Daar zijn enkele leerlingen verantwoordelijk voor. Met deze maatregel hebben we zeer veel energie bespaard, omdat anders bijna niet te voorkomen is dat de buitendeuren onnodig open blijft staan.

Het monitoringsysteem laat per elektriciteitsgroep realtime zien wat deze verbruikt. We hebben uitgezocht welke ruimtes op elke groep zijn aangesloten. Dat hebben we aan de leerlingen laten zien. Die zijn vervolgens met een laptop door de school gelopen om uit te zoeken door welke apparaten er in elke groep elektriciteit wordt verbruikt. Dat konden ze checken door een apparaat uit te zetten, want dat zie je meteen op de grafiek. Daarna konden we in overleg met degenen die de ruimtes gebruiken het verbruik omlaag brengen.

In de klassen wordt altijd het licht uitgezet als er niemand is, ook in de pauzes. Dat is de verantwoordelijkheid van een leerling.

De computerapparatuur mag alleen aan staan als deze wordt gebruikt. Ook dat is de verantwoordelijkheid van een leerling. Als een docent instructie gaat geven checkt deze leerling of de monitoren uit staan. Aan het eind van de dag controleert de leerling of alle computers helemaal zijn afgesloten.

Sommige deuren in de school blijven zoveel mogelijk gesloten. Het blijkt dat die tocht veroorzaken als ze open staan. Enkele leerlingen zijn ervoor verantwoordelijk dat die deuren niet open blijven staan.

Wij hebben enkele koelkasten in school. In de vakanties doen we daarvan een aantal uit.

Het ventilatiesysteem en de boilers gaan in de vakanties uit.

De verwarming bleek in de periode eind april tot eind september af en toe warm te worden, terwijl dat niet nodig is wat betreft temperatuur. Daarom wordt die in de periode eind april - eind september uitgezet.

Als wij in de winter in de avonduren een vergadering of bijeenkomst hebben met een paar mensen blijft de verwarming uit. Het is niet nodig om de hele school daarvoor op te warmen. In plaats daarvan heb ik een klein elektrisch kacheltje gekocht. Dat volstaat om de vergaderruimte te verwarmen.

Welke maatregelen heeft u getroffen?
In de meterkast wordt apparatuur geplaatst om het elektriciteitsverbruik per groep en het gasverbruik te monitoren. Dat gebeurt realtime en is te bekijken met een smartphone of laptop. Het is meteen te zien als een lamp of apparaat wordt in- of uitgeschakeld. Het verbruik wordt getoond in een grafiek die is gerelateerd aan het gemiddelde verbruik van de afgelopen jaren. Daardoor is meteen te zien of er energie wordt bespaard.

Welke eenmalige kosten gingen hiermee gepaard?
De kosten van het monitoringsysteem zijn door de gemeente betaald.

Heeft u uw doel bereikt?
Ja

Welke partijen hebben een positieve bijdrage geleverd aan het resultaat?
GE4all
Energy Battle

Tip
Als je goed kunt zien wat het energieverbruik is, moet dat worden omgezet in ideeën om dat omlaag te brengen.


Impressie praktijkervaring

Gerelateerde items