Fluvium verstookt jaarlijks 70.000 kuub minder gas

Schoolbestuur Fluvium in Geldermalsen bespaart door energiemanagement met behulp van een Gebouw Beheer Systeem (GBS) in 14 scholen jaarlijks 70.000 kubieke meter gas. Het verbruik in de oude gebouwen kan nog veel verder omlaag, maar dan moet de gebouwschil worden aangepast. Daarvoor is het bestuur afhankelijk van de gemeente. In de afgelopen jaren zijn er door controller Robin Smit diverse initiatieven genomen, renovatieplannen bedacht en businesscases uitgewerkt, maar tot dusver is het niet gelukt om een renovatieproject te realiseren.

Energiemanagement is de eerste stap
Fluvium is in 2006 ontstaan uit de verzelfstandiging van het openbaar onderwijs in de gemeenten Geldermalsen en Neerijnen, tegelijk met de invoering van de lumpsum. Er werd toen nog gewerkt volgens een systematiek waarin energiebesparing geen issue was. Er was een potje met geld om de gebouwen te verwarmen en zolang dat niet werd overschreden was het goed. Toen Robin Smit in 2007 als controller bij Fluvium ging werken vielen hem de hoge uitgaven voor energie direct op, zeker in relatie met de MI-vergoedingen die daar tegenover staan. Hij ging meteen op zoek naar methoden om het energieverbruik omlaag te krijgen.

Smit ging in zee met Sweco (destijds Grontmij). Dat bedrijf had een project om op basis van monitoring en bijsturing verstandiger met energie om te gaan. Fluvium liet versneld slimme meters plaatsen. Als dat niet kon werd gebruik gemaakt van dataloggers. Na een periode van monitoren werd duidelijk hoeveel gas er verstookt werd. Robin Smit: "Er was niets ingeregeld. De kachels stonden altijd aan. In het weekeinde, 's nachts, in de vakanties. Het was één grote puinhoop."

Om het probleem goed aan te pakken werd een projectgroep gevormd. Die bestond uit Sweco, de vaste installateur Steennis en Robin Smit namens Fluvium. In de projectgroep was de kennis voorhanden om ideale stookprofielen voor de scholen te definiëren. Met een stookprofiel wordt de verwarming zo ingesteld dat er een aangename temperatuur in de scholen is, terwijl er zo weinig mogelijk gas wordt gebruikt. Om dat goed te kunnen regelen was er een systeem nodig om de verwarmingsinstallaties op afstand te controleren en in te stellen. De installateur maakte Smit attent op het Synco Gebouw Beheer Systeem (GBS) van Siemens. Dat werd in de scholen geplaatst. De installateur zorgde ervoor dat de verwarmingssystemen goed werden ingesteld.

Met het GBS en de monitoring van Sweco kon in vrij korte tijd voor elk schoolgebouw een ideaal stookprofiel worden gemaakt. Het totale gasverbruik voor de 14 scholen ging met ruim 30% omlaag van ongeveer 220.000 naar 150.000 kubieke meter. Smit: "Door die besparing van 70.000 kuub werden alle investeringen binnen enkele jaren terugverdiend. De financiële voordelen komen nu direct ten goede aan de scholen." Nu de stookprofielen voor elke school optimaal zijn is intensief monitoren niet meer nodig. Daarom is het contract met Sweco na vier jaar beëindigd.

Volgende stap vraagt inzet Rijksoverheid
Door de inzet van het schoolbestuur zijn alle kansen benut om het energieverbruik van de schoolgebouwen zo laag mogelijk te krijgen. "Aan het inregelen van de installaties valt niets meer te verbeteren. Het energieverbruik kan nog wel veel verder omlaag, maar dan moet de gebouwschil worden verbeterd. Voor deze investeringen zijn we mede afhankelijk van een financiële bijdrage vanuit de gemeente, respectievelijk de Rijksoverheid."

De meeste schoolgebouwen van Fluvium zijn 50 of 60 jaar oud. Ze zijn nooit eerder gerenoveerd en-of geïsoleerd. De gebouwen zijn energetisch zo lek als een mandje. In de afgelopen jaren heeft Robin Smit allerlei initiatieven genomen om de gebouwen te laten renoveren. Zo is er samen met de provincie geprobeerd om een revolverend fonds in het leven te roepen. Ook is er op provinciaal niveau een Kennisplatform Binnenluchtkwaliteit basisscholen Gelderland opgericht. Vanuit dat platform heeft er, vanuit een samenwerking tussen de gemeenten Geldermalsen en Neerijnen, CPOB, Eben Haezer Waardenburg en Fluvium, een marktconsultatie plaatsgevonden voor de renovatie van alle scholen in beide gemeenten. Uit deze innovatieve consultatie in samenwerking met grote landelijke partijen zijn sluitende businesscases uitgewerkt om twee Fluvium-scholen te renoveren.

Al die initiatieven hebben wel geleid tot plannen en voorstellen tot prestatiecontracten, maar nog niet tot concrete projecten. Het voor renovatie van de scholen in de voormalige gemeente Geldermalsen beschikbare bedrag (van €600,- per vierkante meter plus €200 cofinanciering van Fluvium) is lang niet toereikend. Voor een levensduur verlengende renovatie van de schoolgebouwen is twee á drie keer zoveel geld nodig. Robin Smit: "Als koploper op gebied van energiebesparing, zitten wij nog steeds in dezelfde oude scholen. Het enige wat we hebben gerealiseerd zijn de dingen waarin wij als schoolbestuur zelf konden investeren.”

Toch heeft het schoolbestuur goede hoop dat er binnenkort een oplossing komt. "Het besef dat er iets moet gebeuren groeit. De wil is er wel, het zoeken is naar een gezamenlijke oplossing voor het gebrek aan bekostiging. Fluvium hoopt dat het Klimaatakkoord handvatten gaat bieden om deze belemmering weg te nemen”

Deze praktijkervaring is opgesteld vanuit het ondersteuningsprogramma ‘Scholen besparen Energie’. Dit 2-jarige programma ondersteunt schoolbesturen in 2019 en 2020 bij het nemen van eenvoudige en laagdrempelige maatregelen om energie te besparen.

In bovenstaande praktijkcasus is invulling gegeven aan 4 van de 10 maatregelen waarmee scholen aan de slag kunnen. Voor een volledig overzicht van de tips wordt verwezen naar de website www.scholenbesparenenergie.nl.

 

 

Hulp nodig? Bel de Helpdesk 085-3032602.  Hulp nodig  op locatie? Vraag de energiebespaarder aan via www.scholenbesparenenergie.nl.

  • Type gebouw

    14 PO-scholen

  • Oorspronkelijk bouwjaar betrokken gebouwen

    Jaren 50 en 60

  • Aantal leerlingen dat van de verduurzaming profiteert

    circa 1.800

  • Jaar van de verduurzaming

    2008 - heden

  • Type maatregelen

    Monitoren
    Energiemanagement
    Bewustwording

  • Actief betrokken

    Bestuur
    Stafmedewerker huisvesting
    Locatiedirecteur

  • Aantal m2 BVO

    circa 11.000

Welke maatregel heeft u getroffen?
In 14 scholen zijn de stookprofielen geoptimaliseerd. Dat is gebeurd volgens een eenvoudig stappenplan.

  • Stap 1 is inzicht krijgen in het verbruik. Dat wordt gedaan met slimme meters en dataloggers, samen met een bedrijf (Sweco) dat dit kan analyseren.
  • Stap 2 is een plan maken om het verbruik terug te dringen. Dat betekent dat er per school wordt bepaald op welke momenten het er warm moet zijn. Daaruit ontstaan stookprofielen: schema's wanneer en hoelang de kachels moeten branden.
  • Stap 3 is zorgen is het optimaliseren van de verwarmingsinstallaties. De installateur zorgt ervoor dat de CV-ketels goed worden afgesteld en dat de verwarming waterzijdig wordt ingeregeld.
  • Stap 4 is het plaatsen van apparatuur waarmee de verwarming op afstand kan worden geregeld en bijgestuurd. Dat wordt gedaan met de Siemens Synco Regeling, een gebruiksvriendelijk online Gebouw beheer Systeem (GBS), dat door schooldirecteuren, het stafbureau en de installateur wordt gebruikt (zie ook de download rechts bovenaan deze pagina).
  • Stap 5 is het optimaliseren van de stookprofielen met de piepmethode: de temperaturen en stooktijden worden in kleine stapjes teruggedraaid, totdat er klachten uit de school komen dat het te koud is.
  • Stap 6 is werken aan de bewustwording in de scholen. Dat is gedaan met het programma Breeam Junior.

Welke eenmalige kosten zijn hiermee gemoeid en hoe zijn deze gefinancierd?
De kosten die hiermee gepaard gaan zijn afkomstig van het bedrijf dat de monitoring en analyse verzorgt en van het GBS dat op elke school moet worden geïnstalleerd. Apparatuur om te monitoren kost jaarlijks circa €300 per school. Installatie van het GBS kost €2000 - €3000 per school. Daarnaast zijn er kosten voor het analyseren van de data. Al deze kosten zijn door het schoolbestuur gefinancierd.

Wat zijn de effecten op het binnenklimaat, het energieverbruik en de exploitatiekosten?
Het binnenklimaat in de scholen is sterk verbeterd. Het is er niet meer te warm tijdens de lessen. Het energieverbruik is sterk gedaald. De 14 scholen samen (11.000 m2 bvo) verbruiken jaarlijks 70.000 kubieke meter minder gas. Dat is een besparing van ruim 6 kuub per vierkante meter. De jaarlijkse exploitatiekosten van de 14 scholen zijn door het lagere gasverbruik gedaald met circa €15.000-€20.000. Maar er zijn meer financiële voordelen. Uit de analyse kwam naar voren dat de vastrechtaansluiting van veel gebouwen te groot was. Dit is aangepast bij de energieleveranciers. Dit scheelt jaarlijks circa €1.000 voor de betreffende scholen. Een andere verlaging van de kosten heeft te maken met de installateur. Doordat de verwarmingsinstallatie minder uren draait is er minder intensief onderhoud nodig. De installateur kan door het GBS bovendien efficiënter werken. Daardoor kon er een minder zwaar servicecontract worden afgesloten.

Heeft u uw doel bereikt?
Ja, gedeeltelijk. Het gasverbruik per vierkante meter kan nog veel verder omlaag worden gebracht met lage temperatuurradiatoren. Een voorwaarde is echter dat eerst de schil van de gebouwen goed moet worden geïsoleerd. Dat mag een schoolbestuur niet doen. Dat is een taak van de gemeente.

Welke partijen hebben een positieve bijdrage geleverd aan het resultaat?
Steennis Service & Installatietechniek
Siemens-Synco
Sweco

TIP
Laat de beleidsmedewerker die namens het schoolbestuur verantwoordelijk is voor de gebouwen een projectgroep opstellen. Daar moet diegene zelf in plaatsnemen, samen met het bedrijf dat de situatie monitort en analyseert plus de installateur. Door te werken in een projectgroep is alle benodigde kennis aanwezig om het project tot een succes te maken.

Nadat de stookprofielen bij de scholen zijn geoptimaliseerd is Fluvium op zoek gegaan naar methoden om kwaliteit van de schoolgebouwen te verbeteren. Daarvoor is kapitaal nodig. Hier volgt een kort overzicht van de initiatieven die Robin Smit namens Fluvium in gang heeft gezet.

Revolverend Fonds (2009)
In samenwerking met de provincie Gelderland is het idee uitgewerkt om een revolverend fonds in het leven te roepen vanuit de gelden die uit de verkoop van NUON beschikbaar kwamen. Uit zo'n fonds zouden renovatieprojecten kunnen worden voorgefinancierd. Na een uitgebreide verkenning onder diverse schoolbesturen, gemeenten en kennisgroepen bleek de interesse voor zo'n fonds onvoldoende.

Kennisplatform Binnenluchtkwaliteit basisscholen Gelderland (2010-2012)
Vanuit de provincie Gelderland is een platform gestart met kennisgroepen op het gebied van financiering, techniek en gedrag & organisatie. De interesse vanuit schoolbesturen voor dit Kennisplatform Binnenluchtkwaliteit basisscholen Gelderland was niet groot. Marktpartijen waren echter oververtegenwoordigd. Eind 2012 kwam men tot de conclusie dat de opzet met kennisgroepen niet het gewenste resultaat zou opleveren. Besloten werd om concreet aan de slag te gaan met een pilot met een gebundelde aanbesteding in een prestatiecontract om daaruit te leren.

Project Toekomstbestendige Scholen (2014-2015)
Vanuit de werkgroepen van het kennisplatform kwam het initiatief om samen met de gemeenten, CPOB, Eben Haezer Waardenburg en Fluvium vanuit een brede marktconsultatie een sluitende businesscase te ontwikkelen voor de renovatie van alle schoolgebouwen in de gemeente. Dat is uitgewerkt voor twee van de scholen van Fluvium. De belangstelling was erg groot; 20 consortia hebben hun ideeën in 2014 aan de gemeente gepresenteerd. Onder hen waren de 1000-scholen aanpak van een consortium met ABN-Amro en het integrale 'slimme school' project van een consortium met onder anderen Dura Vermeer. Beide businesscases zijn goed doorgerekend en waren zeer veelbelovend. Er was echter cofinanciering van de gemeente noodzakelijk. Die kwam er niet, waardoor de projecten nooit van de grond zijn gekomen.

Veel kennis, geen resultaat (2019)
Binnen Fluvium is onderhand veel kennis opgebouwd over processen die moeten leiden tot verduurzaming van de schoolgebouwen. Toch staat het bestuur bijna met lege handen. De gemeente Geldermalsen heeft weliswaar een reservering van 8,3 miljoen euro gedaan in het IHP. Maar dat zou twee tot drie keer zoveel moeten zijn om de schoolgebouwen een levensduur verlengende renovatie van 15-20 jaar te geven. De conclusie is, dat het politieke besluitvormingsproces het grootste obstakel is om te komen tot gezonde, duurzame, betaalbare en toekomstbestendige schoolgebouwen.


Impressie praktijkervaring

Gerelateerde items