Proloog bespaart fors op gas en stroom door energiemanagement

De installatiesystemen en het energieverbruik op afstand monitoren, bijsturen en evalueren levert Proloog uit Leeuwarden (23 scholen) een gemiddelde besparing op energiekosten op van 25-30% per school. Deze intensieve vorm van energiemanagement kost relatief weinig tijd dankzij een Gebouw Beheer Systeem (GBS) en een overzichtelijke monitoringstool. Beleidsmedewerker Jelle Boonstra: "Wij hebben een visie opgesteld over hoe onze nieuw te bouwen scholen er uit moeten zien en hoeveel energie ze maximaal mogen gebruiken. Die ideeën proberen we waar mogelijk in al onze scholen uit te rollen. Als een school is aangepast blijven we een vinger aan de pols houden of alles functioneert zoals vooraf was bedacht. Dat kan alleen met een GBS."

Managen van processen
Het beheer van de 23 scholen van Proloog is in handen van Jelle Boonstra en zijn collega Gerard Atsma. Ze hebben de afgelopen jaren flink geïnvesteerd in het om zich heen verzamelen van technische partners, die hen helpen bij de bouw, het ontwerp, het onderhoud en beheer van de schoolgebouwen. Alle partners staan achter de scholenvisie van Proloog (zie bijlage links bovenaan). Die beschrijft hoe een nieuw te bouwen schoolgebouw er uit moet zien in onderwijskundig opzicht en wat betreft binnenklimaat en energiegebruik. "Die visie is onze leidraad", zegt Jelle. "Op basis daarvan managen we alle processen. Als een partij handelt op een wijze die daarmee in strijd is spreek ik hem daarop aan. Dat kan er soms toe leiden dat we afscheid van elkaar nemen."

Jelle en Gerard houden vanaf hun kantoor het functioneren en de exploitatie van de schoolgebouwen in de gaten. Ze hebben online inzicht in en controle op de wijze waarop de installaties werken, ze kunnen de kloktijden op afstand instellen en ze zien het als ergens een storing is. Het technisch beheer wordt via datzelfde online systeem gedaan door de verantwoordelijke technische partners. Proloog heeft daarover met hen afspraken gemaakt. Jelle benadrukt dat het beheer van de scholen echt teamwork is. "Elke twee maanden hebben we een optimalisatieoverleg met alle technische partners. Dan bespreken we hoe het gaat in elk schoolgebouw en waar verbeteringen mogelijk zijn. Op die manier kijken we samen naar het totale gebouw, en hoe dat het beste functioneert."

Gezamenlijk plan
De eerste aanzet naar de oplossing voor het beheer van de schoolgebouwen met een GBS is in 2010 - 2011 gedaan. Net als de meeste andere schoolbesturen had ook Proloog te maken met een forse overschrijding op de energiekosten. De schoolgebouwen verbruikten erg veel gas en stroom. Hoeveel, dat is door één van de energiepartners administratief tot op detailniveau uitgewerkt. Jelle: "Als je de MI-vergoedingen als referentie neemt voor het energieverbruik, liepen sommige scholen enorm uit de pas. Die verbruikten ruim twee keer zoveel als zou mogen." Op basis van het verkregen inzicht is gezocht naar oplossingen. Uiteindelijk is gekozen voor een multifunctionele oplossing. Daarbij wordt het energieverbruik gemonitord en gekoppeld aan het beheer en onderhoud van de installaties in de gebouwen.

Proloog concludeerde dat dit het beste kon worden gerealiseerd met behulp van een Gebouw Beheer Systeem (GBS). Jelle: "Wij hebben in een aantal van de bestaande scholen een GBS geplaatst, in combinatie met het opsplitsen van het verwarmingssysteem in een aantal 'logische' groepen. Het gebouw is daardoor flexibeler en goedkoper te verwarmen, met comfortabeler temperaturen voor de docenten en leerlingen. In nieuwe scholen en in schoolgebouwen die uitgebreid worden gerenoveerd werken we met elektrische systemen voor luchtverwarming, luchtkoeling en ventilatie. Daar beheert het GBS naast de verwarming dus ook het koelsysteem en de ventilatie."

Terugverdientijd GBS
Bij het maken van een keuze voor een GBS heeft Proloog gekeken naar een aantal eigenschappen en kenmerken. Het belangrijkste is de gebruiksvriendelijkheid en de toegankelijkheid van het systeem. Jelle: "Gerard en ik zijn allebei geen echte techneuten, en ook wij moeten er goed mee om kunnen gaan." Proloog wilde bovendien een systeem waar geen licentiekosten voor betaald moeten worden en de leverancier moest bereid zijn tot overleg om het systeem samen verder te ontwikkelen. Uiteindelijk is gekozen voor een GBS van DEOS. Per school kost de installatie van dat systeem 10.000  á 11.000 euro. Daarnaast wordt er voor beheer en onderhoud jaarlijks €750 per school betaald.

Hoewel met het GBS een flinke investering is gemoeid, is het dat meer dan waard. Proloog en de technische partners zijn in staat om het energiebeheer, het beheer en het onderhoud van de installaties in de schoolgebouwen op een hele efficiënte manier te doen. Er wordt per school jaarlijks tot 30% minder energie verbruikt. Jelle: "Wij hebben de ervaring dat we het GBS in 3 á 4 jaar terugverdienen. Het systeem scheelt ons niet alleen in energieverbruik, maar zorgt er ook voor dat het veel comfortabeler is in de schoolgebouwen. Wij zijn er erg enthousiast over."

Deze praktijkervaring is opgesteld vanuit het ondersteuningsprogramma ‘Scholen besparen Energie’. Dit 2-jarige programma ondersteunt schoolbesturen in 2019 en 2020 bij het nemen van eenvoudige en laagdrempelige maatregelen om energie te besparen.

In bovenstaande praktijkcasus is invulling gegeven aan 5 van de 10 maatregelen waarmee scholen aan de slag kunnen. Voor een volledig overzicht van de tips wordt verwezen naar de website www.scholenbesparenenergie.nl.

Hulp nodig? Bel de Helpdesk 085-3032602.  Hulp nodig  op locatie? Vraag de energiebespaarder aan via www.scholenbesparenenergie.nl.

  • Type gebouw

    PO

  • Aantal leerlingen dat van de verduurzaming profiteert

    +/- 3.700

  • Actief betrokken

    Bestuur (stafmedewerkers)
    Locatiedirecteuren

  • Jaar van de verduurzaming

    Vanaf 2011

  • Maatregelen

    Monitoren
    Energiemanagement

  • Positief betrokken marktpartijen

    DEOS

Bij Proloog wordt (nog) niet elk schoolgebouw beheerd en gemonitord met het Gebouw Beheer Systeem. Dat is wel het geval bij elk nieuw of gerenoveerd gebouw. Bij oude schoolgebouwen wordt eerst onderzocht of het zinvol is om de verwarmingsinstallatie aan te sluiten op het GBS, wat de kosten daarvan zijn en hoe de toekomst van het schoolgebouw er uit ziet.

Aan of uit
In de meeste bestaande schoolgebouwen zit vaak een eenvoudig en traditioneel verwarmingssysteem. Op één plek in de school hangt een thermostaat en die schakelt de verwarming aan en uit. De lokalen aan de noordkant van het gebouw zijn meestal te koud en in de lokalen aan de zuidkant is het veel te warm, door instraling van de zon. Die simpele verwarming verwarmt het hele gebouw, ook als er maar één ruimte in gebruik is. Als zo'n eenvoudige installatie aan een Gebouw Beheer Systeem zou worden gekoppeld, zouden wel de kloktijden beter op de openingstijden van de school kunnen worden afgestemd, maar op het energieverbruik heeft dat nauwelijks effect.

Om de temperatuur goed te regelen moet elke ruimte in de school apart worden verwarmd en een eigen thermostaat hebben. In oude scholen is dat niet haalbaar, want dan moet er een hele nieuwe installatie in het gebouw komen. Proloog heeft een goede tussenoplossing bedacht. De installatie in de school wordt opgesplitst in een aantal groepen. In elke groep wordt de verwarming apart geregeld. De groepen worden ingedeeld op basis van de warmtevraag en het gebruik. Die hangt af van de plek van de ruimtes in het gebouw (noord- of zuidzijde) en de functie. Het is bijvoorbeeld logisch om twee of drie klaslokalen aan de noordzijde in één groep te zetten en twee of drie klaslokalen aan de zuidzijde in een groep. De lokalen in de groepen hebben dan allemaal ongeveer dezelfde warmtebehoefte. In de scholen zijn ook ruimtes voor kinderopvang. Die komen in een aparte groep, omdat ze andere gebruikstijden hebben dan de school.

Verwarmen naar behoefte
In een schoolgebouw waar de lokalen zijn verdeeld over groepen kan de verwarming veel beter reageren op de warmtevraag. Elke groep heeft een eigen verwarmingsketel en een eigen thermostaat. Het beheer van de verschillende groepen wordt gedaan vanuit het Gebouw Beheer Systeem. Voor elke groep worden de kloktijden en de temperaturen ingesteld. Als de verwarming inschakelt voor de lokalen aan de noordzijde heeft de zuidzijde daar geen last meer van.

Het verdelen van de verwarmingsinstallatie in een oud schoolgebouw in groepen, die worden gekoppeld aan het Gebouw Beheer Systeem, heeft drie grote voordelen. Ten eerste daalt het energieverbruik met gemiddeld 30%. Er zijn echter voorbeelden waarbij de school 50% minder kwijt was aan energie. Het tweede voordeel is dat het binnenklimaat in de school verbetert. De lokalen zijn beter op een aangename temperatuur te houden. Het derde voordeel is dat de systemen op afstand zijn in te stellen en te monitoren. Eventuele aanpassingen kunnen vanaf het bestuursbureau meteen worden doorgevoerd.
Voor alle duidelijkheid: de besparingen worden gerealiseerd doordat de installaties zijn aangepast. Met het GBS kunnen de installaties optimaal worden ingesteld, zodat er alleen wordt verwarmd als de school open is en als er een warmtevraag is.

Samenvatting
In oude schoolgebouwen heeft het alleen nut om het verwarmingssysteem te koppelen aan een Gebouw Beheer Systeem. De verwarmingsinstallatie moet zo worden aangepast dat zones met een identieke warmtevraag worden samengevoegd. Deze gebouwen zijn meestal niet voorzien van ventilatiesystemen.

Bij Proloog wordt elk nieuwbouwproject gasloos uitgevoerd. De systemen die verse lucht in de lokalen blazen kunnen de school ook verwarmen en koelen. In die nieuwe gebouwen zijn de temperatuur en de luchtkwaliteit in elke ruimte individueel te regelen. Alle installaties worden gekoppeld aan het Gebouw Beheer Systeem (GBS). Daarmee kunnen de installaties optimaal worden ingesteld. De school kan daarmee ook online volledig op afstand worden beheerd.

De functies van het GBS
Het GBS speelt een grote rol bij het beheer, het onderhoud en het monitoren van de installaties. Het beheer wil zeggen dat per ruimte kan worden ingesteld wat de temperatuur moet zijn gedurende de dag en aan welke eisen de luchtkwaliteit moet voldoen. Deze instellingen worden vanuit het bestuurskantoor van Proloog beheerd. Het personeel in de school heeft met een bedieningspaneel in elke ruimte de mogelijkheid om de temperatuur een graad naar boven en naar beneden bij te stellen. Ook kunnen docenten de temperatuur met een overwerkknop 3 uur langer op 'werktemperatuur' houden. Het systeem wordt zo ontworpen dat de warmte- en ventilatievraag minimaal is als een lokaal leeg is. Dit bespaart heel veel elektrische energie..

De tweede functie van het GBS is het monitoren van de installaties. In het bestuurskantoor kan precies worden gevolgd hoeveel energie de verschillende installaties gebruiken. Naast het GBS gebruikt Proloog voor het monitoren van het energieverbruik een handige monitoringstool van energieleverancier Fenor. Daarmee kan het gas- en elektriciteitsverbruik per uur en per dag worden gevolgd. Daarmee kan in de gaten worden gehouden of een gebouw niet uit de pas loopt. Proloog heeft jaren geleden alle gas- en elktriciteitsmeters vervangen door slimme meters. Daar maakt dat monitoringsysteem gebruik van. Ook wordt het functioneren van de installaties gemonitord. Zodra er een storing is wordt er automatisch een berichtje verstuurd naar Proloog en naar de technische partner die voor de betreffende installatie verantwoordelijk is. Deze partner heeft afspraken met Proloog gemaakt over de wijze waarop storingen worden verholpen.

Het GBS speelt ook een rol in het onderhoud. Proloog heeft een eigen beleid op het gebied van onderhoud. Installaties worden vaker schoongemaakt en gecontroleerd dan volgens de leveranciers strikt noodzakelijk is. Het idee daarachter is dat deze installaties veel uren draaien. Als ze niet in optimale conditie zijn, bijvoorbeeld door vervuilde filters, gaat dat ten koste van de prestaties en het energieverbruik. In het GBS is na te kijken wanneer er door welke partner onderhoud is gedaan aan de installaties.

Samenvatting
In een modern schoolgebouw zijn alle installaties bij Proloog gekoppeld aan het GBS. In een dashboard kunnen die op afstand volledig worden beheerd (zie onderstaande screenshots van IKC Avonturijn uit de dashboard). Proloog werkt samen met de leverancier aan nieuwe functies voor het GBS, om met name de verlichting te koppelen aan het GBS. Er worden ook ideeën uitgewerkt om het energieverbruik nog verder omlaag te brengen door middel van aanwezigheidsdetectie.

Met een Gebouw Beheer Systeem zelf wordt geen energie bespaard. Zo'n systeem ondersteunt de beheerders van de schoolgebouwen om alle installaties in de scholen zo in te stellen dat ze zo efficiënt mogelijk functioneren en een comfortabel binnenklimaat creëren. Dat beheer gebeurt online, zodat de beheerders niet meer zelf naar de scholen toe moeten om een instelling te wijzigen of om het verbruik van de installaties te controleren. Een GBS biedt dus vooral kansen om efficiënter te werken en biedt extra mogelijkheden om installaties te fine-tunen. Door dat op een slimme manier te doen bespaart Proloog nog meer op de energiekosten.

Sturen op piekbelasting
Eén van de kostenposten bij schoolgebouwen is het vastrecht. Heel veel scholen, ook nieuwe gebouwen, zijn voorzien van gas- en elektriciteitsaansluitingen met een te grote capaciteit. Hierdoor betalen scholen onnodig hoge vaste netwerkkosten. Door het energieverbruik goed te monitoren blijkt, dat de piekbelasting in de meeste scholen laag genoeg is voor een aansluiting voor kleinverbruik. Proloog heeft daarom war dat kon de grootverbruikersaansluiting in veel scholen vervangen door een aansluiting voor kleinverbruik. Daarmee wordt jaarlijks duizenden euro's bespaard, want een netwerkaansluiting voor kleinverbruik is veel goedkoper dan een aansluiting voor grootverbruik.

Om te garanderen dat er onverhoopt toch niet teveel elektriciteit tegelijk wordt afgenomen wordt het energieverbruik met het GBS en de monitoringstool van Fenor gemanaged. Dat betekent dat er aan pieksaving wordt gedaan. Er wordt geregeld dat pieken in het energieverbruik niet tegelijk vallen, maar over de dag worden verspreid. Op die manier komt het elektriciteitsverbruik nooit boven de maximum piekbelasting voor een kleinverbruikersaansluiting.

Rendement van zonnepanelen benutten
Als de energie van zonnepanelen wordt teruggeleverd aan het elektriciteitsnetwerk is dat financieel niet erg lucratief. Zonnepanelen zijn het meest rendabel als de energie die ze opwekken meteen kan worden gebruikt. Die energie is in feite gratis en hoeft niet bij de energieleverancier te worden ingekocht. Zonnepanelen leveren echter in de zomer de meeste energie op, als de meeste scholen bijna niet worden gebruikt. Het beleid bij Proloog is dat er bij een schoolgebouw alleen panelen worden geplaatst met subsidie. Er worden niet meer panelen geplaatst dan er nodig is voor de energie die door het gebouw wordt  gebruikt. Met de monitoringstool en het GBS kan de opbrengst van de zonnepanelen worden gemonitord.


Impressie praktijkervaring

Gerelateerde items